ನವದೆಹಲಿ: ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ದೇಶದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಹತ್ವದ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬಳಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ RBI ಸಮಗ್ರ ಕರಡು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಈ ಕರಡು ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಯಾವುದೇ ಎಐ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ‘ಕಿಲ್ ಸ್ವಿಚ್’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಪ್ಪಾದ ಅಥವಾ ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಬಳಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಆರ್ಬಿಐ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಎಐ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾನವ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಕಡ್ಡಾಯ
ಎಐ ಆಧಾರಿತ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೂ ಮಾನವ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಬಾರದು ಎಂಬುದು ಕರಡು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಎಐ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾನವರು ಅದರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಆರ್ಬಿಐ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಸರಳ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ಶೀಟ್ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಮಾದರಿಗಳಿಗೂ ಈ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗಲಿವೆ. ಯಾವುದೇ ಎಐ ಮಾದರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಮೇಲೇ ಇರಲಿದೆ.
ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಣ
ಆರ್ಬಿಐ ಎಐ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವ ‘ರಿಸ್ಕ್ ಟಿಯರಿಂಗ್’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮಾದರಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಅನುಸಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಾವುದೇ ಎಐ ಮಾದರಿಯ ಅಪಾಯ ಮಟ್ಟ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಸಹನೀಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದರೆ, ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭದ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ನ ಮಂಡಳಿಯ ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಲಿದೆ.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ಎಐ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೊದಲು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮಂಡಳಿಯ ರಿಸ್ಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸಮಿತಿಯ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಕರಡು ನಿಯಮಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.
ಮಂಡಳಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಎಐ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒತ್ತು
ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎಐ ಹಾಗೂ ಮಾದರಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ಮಂಡಳಿ ಅನುಮೋದಿತ ‘ಮಾಡೆಲ್ ರಿಸ್ಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಫ್ರೇಮ್ವರ್ಕ್’ ರೂಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎಐ ಮತ್ತು ಮೆಷಿನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮಾದರಿಗಳ ಬಳಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ದುರ್ಬಲತೆಗಳು ಹಣಕಾಸು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ ತಪ್ಪಾದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು, ಹಣಕಾಸು ನಷ್ಟ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅಡಚಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಎಐ ಬಳಕೆಯ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ
ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತೂ ರಿಸರ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಹರಿಸಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವಾಗ ಗ್ರಾಹಕರು ಎಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ, ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಾದರೂ ಮಾನವ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸಬೇಕು.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಎಐ ನೀಡುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ನಂಬಿ ಸ್ವಂತ ತೀರ್ಮಾನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸದೇ ಇರುವ ‘ಆಟೊಮೇಷನ್ ಬಯಾಸ್’ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆರ್ಬಿಐ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ಜನರೇಟಿವ್ ಎಐ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೈಬರ್ ಭದ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಜುಲೈ 24ರವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಆಹ್ವಾನ
ಈ ಕರಡು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಕುರಿತು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಜುಲೈ 24ರವರೆಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದೆ. ಎಐ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಹಾಗೂ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
