ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ : ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳ ವಿಶೇಷ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ‘ಸ್ನೇಕ್ ಸೆನ್ಸಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆ ರಾಜ್ಯದ 55 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾವನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ಎಣಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಣತಿಯಲ್ಲ. ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ನ ವೈಲ್ಡ್ಲೈಫ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳ, ಚಲನವಲನ ಹಾಗೂ ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವುಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಂದರೆ, ‘ಎಷ್ಟು ಹಾವುಗಳಿವೆ?’ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ‘ಯಾವ ಹಾವು ಎಲ್ಲಿದೆ, ಏಕೆ ಅಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದೆ?’ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
2026ರ ಮಾರ್ಚ್–ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿರುವ ಈ ಅಧ್ಯಯನ 2027ರ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಜುಲೈ–ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಚುರುಕುಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜುಲೈನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ವರೆಗೆ ಹಾವುಗಳ ಚಲನವಲನ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತದ ಪ್ರಕರಣಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇವಲ ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಬೇಸಿಗೆ, ಮಳೆಗಾಲ ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಚಲನವಲನವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕನ್ಹಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಸಾತ್ಪುರ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಪನ್ನಾ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ, ಮಂದಸೌರ್ನ ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಮರಕಂಟಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಐದು ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ವಿವಿಧ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. ಕನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಪುರದ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪನ್ನಾದ ಬುಂದೇಲ್ಖಂಡ್ ಪ್ರದೇಶ, ಗಾಂಧಿ ಸಾಗರದ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಹಾಗೂ ವಿಂಧ್ಯ–ಸಾತ್ಪುರ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು ಸೇರುವ ಅಮರಕಂಟಕದ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ ಹಾವುಗಳ ಬದುಕಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. WIIಯ 15 ಸಂಶೋಧಕರು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದು, ಐದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ ಮೂವರು ಸಂಶೋಧಕರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಗಸ್ತು ತಿರುಗುವ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಹಾವು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಬದಲು ಫೋಟೋ ತೆಗೆದು ಜಿಪಿಎಸ್ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ದಾಖಲಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಳಿಕ ಈ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವಾಟ್ಸ್ಆ್ಯಪ್ ಗುಂಪಿನ ಮೂಲಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ಜಾತಿ, ಅದು ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದತ್ತಾಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆ 5ರಿಂದ 8ರವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ–ರಾತ್ರಿ 7ರಿಂದ 10ರವರೆಗೆ ರಸ್ತೆ ಆಧಾರಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳ ಸಾವಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಆದರೆ ಕೇವಲ ಫೋಟೋದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಹಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಹಾವುಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಹಾವುಗಳು ಪೊದೆ, ಬಂಡೆಗಳ ಸಂದು, ಮರದ ಬೇರುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಾವುಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದೆ ಉಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನಡೆಸಲಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ‘ಬಿಗ್ ಫೋರ್’ ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವುಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳ, ಚಲನವಲನ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾವು ಕಡಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಿಸಲಾದ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತ ವಾಸಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಿಡಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಇದರ ನಡುವೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ ಅಥವಾ ಕಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರಾ ವಿಚಾರವೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಕಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರಾ ಹಿಂದೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತೇ, ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾಸಸ್ಥಳ ಎಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಈಗಲೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸರ ಇದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮೋಹನ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ಹಾವುಗಳ ಗಣತಿ ನಡೆಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರಾವನ್ನು ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತರುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನೂ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಿಂಗ್ ಕೋಬ್ರಾವನ್ನು ಮರಳಿ ಕಾಡಿಗೆ ತರುವುದರಿಂದಲೇ ಹಾವು ಕಡಿತದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾವು ಕಡಿತದ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಮಾನವ ವಸತಿ, ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕಾಡಿನ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಳೆಗಾಲ, ಮಾನವರ ನಡೆ-ನುಡಿ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ದೊರೆಯುವ ವೇಗ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಾವುಗಳ ಚಲನವಲನವನ್ನು ರೇಡಿಯೋ ಟೆಲಿಮೆಟ್ರಿ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇದ್ದು, ಒಟ್ಟಾರೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಈ ಯೋಜನೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾವನ್ನೂ ಎಣಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹಾವುಗಳ ರಹಸ್ಯ ಬದುಕಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಕ್ಷೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ : ಶಿರೂರಿನಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಸರಣಿ ಅಪಘಾತ ; ಓರ್ವ ಸಾವು, ಪೊಲೀಸ್ ವಾಹನ ಸೇರಿ 4 ಬೈಕ್ ಜಖಂ!
