ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಸರೋವರದ ಸ್ಫೋಟವೇ ಉತ್ತರಕಾಶಿ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇ?

ಉತ್ತರಕಾಶಿ: ಉತ್ತರಕಾಶಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧರಾಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೇಘಸ್ಫೋಟವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಬೇರೆಯೇ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ನೀರ್ಗಲ್ಲಿನ ಸರೋವರದ ಸ್ಫೋಟ (Glacial Lake Outburst Flood – GLOF) ಅಥವಾ ಹಿಮನದಿ ಕುಸಿತ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಈಗ ಶಂಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತೀಯ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆಯ (IMD) ಪ್ರಕಾರ, ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಮಳೆಯಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 27 ಮಿ.ಮೀ. ಮಳೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮೇಘಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅತಿವೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.

ನಿವೃತ್ತ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಹಿಮನದಿ ತಜ್ಞ ಡಾ. ಡಿ.ಪಿ. ದೋಭಾಲ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, “ಒಂದು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ 100 ಮಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾದರೆ ಅದನ್ನು ಮೇಘಸ್ಫೋಟ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಆಗಸ್ಟ್ 4ರ ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ 5ರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 8:30ರ ವರೆಗೆ ಕೇವಲ 8-10 ಮಿ.ಮೀ. ಮಳೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಮೇಘಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ದುರಂತ ಎನ್ನಲಾಗದು.”

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉತ್ತರಕಾಶಿ ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿ ಶಾರ್ದುಲ್ ಗುಸೈನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, “ಧರಾಲಿ, ಹರ್ಷಿಲ್ ಮತ್ತು ಸುಖಿ ಟಾಪ್ ಬಳಿ ಮೂರು ಮೇಘಸ್ಫೋಟಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ದತ್ತಾಂಶ ಬಂದ ನಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣ ಸಿಗಲಿದೆ.”

ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ
ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದ ಧರಾಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಪ್ರವಾಹ ಉಗಮವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ಹಿಮನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಸರೋವರಗಳು ಇರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸರೋವರಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಹಿಮನದಿ ಕುಸಿತದಿಂದ ಹಠಾತ್ತನೆ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ, ಖೀರ್ ಗಡ್ ತೊರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಧರಾಲಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಘಟನೆಯು 2021ರಲ್ಲಿ ಚಮೋಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ರೈನಿ ದುರಂತವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಬಂಡೆ ಮತ್ತು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.
ಏನಿದು ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ?
ಹಿಮನದಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಒಡೆದು, ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಘನ ಮೀಟರ್ ನೀರು ರಭಸವಾಗಿ ಹರಿದುಬರುವುದನ್ನೇ ‘ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಸರೋವರ ಸ್ಫೋಟ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಗ್ರಾಮಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಾರಿ
ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ 1,260ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 13 ಸರೋವರಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ‘ಎ’ ದರ್ಜೆಯದ್ದೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

ಉತ್ತರಕಾಶಿಯ ಈ ದುರಂತವು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು, ನದಿಪಾತ್ರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.