ನವದೆಹಲಿ : ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಭೋಟೆ ಕೋಶಿ–ತ್ರಿಶೂಲಿ ನದಿ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, 1975ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದ ಬನ್ಕಿಯಾವೊ ಅಣೆಕಟ್ಟು ದುರಂತ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. 1975ರ ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಹೆನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬನ್ಕಿಯಾವೊ ಮತ್ತು ಶಿಮಂತಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 62 ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಕುಸಿದಿದ್ದವು ಎಂದು ಹಲವು ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು 26,000 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ನಂತರದ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸಾವಿನ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುರಿತು ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಚೀನೀ ತಜ್ಞರು ಸುಮಾರು 2.3 ಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದರು.
ಈ ದುರಂತದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಚೀನಾದ ರಾಜ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾನವೀಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ದುರಂತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕವೇ ಹೊರಬಂದಿತು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಬನ್ಕಿಯಾವೊ: ‘ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಣೆಕಟ್ಟು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ರಚನೆ
ಚೀನಾದ ಹೆನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರು ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ 1951–52ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬನ್ಕಿಯಾವೊ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ರಚನೆ ಮತ್ತು ನೀರು ಹೊರಹಾಕುವ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. 1955–56ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳ ಸಲಹೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ ‘ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಣೆಕಟ್ಟು’ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಬಂದಿತ್ತು. ಅದು ಬಹುತೇಕ ಕುಸಿಯದಂತಹ ರಚನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇತ್ತು. ಆದರೆ 1975ರ ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ ಈ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಿತು.
ಮೂರು ದಿನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮಳೆ
1975ರ ಜುಲೈ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಟೈಫೂನ್ ನಿನಾ ಚೀನಾದತ್ತ ಸಾಗಿತ್ತು. ಚಂಡಮಾರುತ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡ ಬಳಿಕವೂ ಅದರ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಧ್ಯ ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡವು. ಮತ್ತೊಂದು ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಪರಿಣಾಮ ಹೆನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಯಿತು. ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, 1975ರ ಆಗಸ್ಟ್ 5ರಿಂದ 7ರವರೆಗೆ ಲಿನ್ಝುವಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 1,605 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮಳೆ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು. ಬನ್ಕಿಯಾವೊದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1,422 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಂದು ಒಂದೇ ದಿನ 784 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಮಳೆ ಸುರಿದಿತ್ತು.
ಇಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬಂದ ಪರಿಣಾಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿತು. ಬನ್ಕಿಯಾವೊ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ನೀರು ಹರಿದುಬರುವ ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 13,000 ಘನ ಮೀಟರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರು ಹೊರಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 1,700 ಘನ ಮೀಟರ್ ಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ನೀರು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ವೇಗ ಹೊರಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.
ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಇದ್ದರೂ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ವಿಳಂಬ
ದುರಂತದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಳಂಬ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ವೈಫಲ್ಯವೂ ಸೇರಿದ್ದವು. ನೀರನ್ನು ಹೊರಬಿಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂತರದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.
ಭಾರಿ ಮಳೆಯ ನಡುವೆ ದೂರವಾಣಿ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಕೂಡ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದವು. ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಜನರ ಮೂಲಕ ತಲುಪಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರವಾಹದ ರಭಸದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದವರೇ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಳಭಾಗದ ಹಲವು ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ.
ಆರು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ 70.1 ಕೋಟಿ ಘನ ಮೀಟರ್ ನೀರು ಹೊರಗೆ
ಆಗಸ್ಟ್ 7ರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಬನ್ಕಿಯಾವೊ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಒಡೆದುಹೋಯಿತು. ಸುಮಾರು 70.1 ಕೋಟಿ ಘನ ಮೀಟರ್ ನೀರು ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು ಎಂದು ನಂತರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಂದಾಜಿಸಿವೆ. ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು ಸುಮಾರು 10ರಿಂದ 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಗಂಟೆಗೆ ಅಂದಾಜು 30ರಿಂದ 50 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿತು. ಬನ್ಕಿಯಾವೊದಿಂದ ಸುಮಾರು 32 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಮಂತಾನ್ ಅಣೆಕಟ್ಟೂ ಕುಸಿದಿತ್ತು. ಈ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಕುಸಿತವು ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಸರಣಿ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಒಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಕುಸಿದವು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಮೂಲಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ರಿಕ್ಲಮೇಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 62 ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ವೈಫಲ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಲಾಶಯಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಹದ ನೀರನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೂ ಒಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರವಾಹದ ನಂತರ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತೊಂದು ದುರಂತ
ಅಣೆಕಟ್ಟು ಒಡೆದ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 26,000 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಂದಾಜಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ದುರಂತ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನಾಶವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡವು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನೀರಿನ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದವು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಘುವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಂಶೋಧಕರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ನಿಖರ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದಿಗೂ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ.
2.3 ಲಕ್ಷ ಸಾವುಗಳ ಅಂದಾಜು ಏಕೆ?
ಬನ್ಕಿಯಾವೊ ದುರಂತದಲ್ಲಿ 2.3 ಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಂದಾಜು ಕೂಡ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎಂಟು ಹಿರಿಯ ಚೀನೀ ತಜ್ಞರ ಅಂದಾಜನ್ನು 1995ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ವಾಚ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತ್ತು. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ನಂತರದ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ದುರಂತದ ಸಾವಿನ ಅಂತಿಮ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ದುರಂತದ ಮಾಹಿತಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು
1975ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿತ್ತು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರದ ಬಿಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣವಿತ್ತು. ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ನಡೆದರೂ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ನೈಜ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಹೊರಬಂದಿತು. 1995ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ವಾಚ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವರದಿ ಬನ್ಕಿಯಾವೊ–ಶಿಮಂತಾನ್ ದುರಂತವನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.
ಪಾಳ ಪ್ರವಾಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದ ಬನ್ಕಿಯಾವೊ
ನೇಪಾಳದ ಭೋಟೆ ಕೋಶಿ–ತ್ರಿಶೂಲಿ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬನ್ಕಿಯಾವೊ ದುರಂತದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಹಿಮನದಿ ಅಥವಾ ಹಿಮ–ಬಂಡೆ ಕುಸಿತದಿಂದ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂದಾಜುಗಳಿದ್ದರೂ, ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೆಲವು ನೇಪಾಳಿ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಇಂತಹ ದುರಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುಂಚಿತ ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ನದಿ ತಡೆಗಳು, ಹಿಮನದಿ ಸರೋವರಗಳು, ಭೂಕುಸಿತ, ಜಲಾಶಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ತಲುಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗುತ್ತದೆ. ಬನ್ಕಿಯಾವೊ ದುರಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠವೂ ಇದೇ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅತಿವೃಷ್ಟಿ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ದುರಂತದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು, ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಡುವುದು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರಗೊಳಿಸಬಹುದು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ : ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಭುಜ ಹಿಡಿದರೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳವಲ್ಲ : ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್.. ಆರೋಪಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಪರಿಹಾರ!
